11. Yargı Paketi ve Esnaf Kanunu: Fiyat Tarifelerinde Sıkı Denetim Dönemi
TBMM Genel Kurulu'nda kabul edilen 11. Yargı Paketi, 5362 Sayılı Esnaf ve Sanatkârlar Meslek Kuruluşları Kanunu'nun 62. maddesinde kritik değişiklikler yapmıştır. Bu düzenleme, berberden fırıncıya, lokantadan servisçiye kadar tüm esnafın hizmet ve ürünlerine yapacağı zam oranlarının belirlenme sürecini doğrudan etkilemektedir.
Aygül Hukuk Bürosu olarak, esnaf müvekkillerimizin ve vatandaşların "fiyat tarifesi" konusundaki yeni yasal süreci bilmeleri için bu değişiklikleri analiz ediyoruz.
I. Fiyat Tarifelerinde "Bakanlık Görüşü" ve Onay Süreci (Madde 62)
Eski sistemde odalarca hazırlanan tarifeler birlik yönetimince onaylanıp yürürlüğe giriyordu. Yeni düzenleme ile süreç daha denetimli hale getirilmiştir:
Bakanlık Görüşü Süreci Durdurur: Birlik yönetim kurulu, tarifeyi onaylamak veya reddetmek için 30 günlük süreye sahiptir. Ancak tarife Bakanlığın görüşüne tabi ise, bu 30 günlük süre Bakanlığa görüş sorulduğu gün durur, görüş geldiğinde kaldığı yerden devam eder.
İtiraz Edilmezse Yürürlük: Onaylanan fiyat tarifesi; mülki idare amirliği (Valilik/Kaymakamlık), belediye ve ilgili odaya 7 gün içinde bildirilir. Eğer itiraz edilmezse tarife 15 gün sonra yürürlüğe girer.
II. "Uzlaşma Komisyonu" Yapısı ve Yetkileri Değişti
Eğer Belediyeler, Mülki İdare Amirleri tarifeyi uygun bulmazsa veya Bakanlık olumsuz görüş bildirirse, konu "Uzlaşma Komisyonu"na taşınır. Komisyonun yapısı, devletin ağırlığını artıracak şekilde yeniden düzenlenmiştir.
1. Komisyon Üyeleri Kimler Oldu?
Eskiden daha dar kapsamlı olan komisyona yeni ve güçlü üyeler eklenmiştir:
Başkan: Vali veya görevlendireceği yardımcısı.
Ticaret İl Müdürlüğü Temsilcisi (Yeni eklendi).
Defterdarlık Temsilcisi (Maliye - Yeni eklendi).
Belediye Temsilcisi.
Ticaret ve Sanayi Odası Temsilcisi.
Esnaf ve Sanatkârlar Odaları Birliği Temsilcisi.
2. Oylarda Eşitlik Halinde "Devletin" Dediği Olacak
Komisyon kararları salt çoğunlukla alınır. Ancak oyların eşit olması halinde, Komisyon Başkanının (Vali/Yardımcısı) bulunduğu taraf çoğunlukta kabul edilir. Bu madde, idarenin fiyat kontrolündeki gücünü kesinleştirmiştir.
III. En Kritik Değişiklik: Zam Yaparken "Enflasyon Hedefi" Şartı
Kanuna eklenen en önemli kriter, fiyat artışlarının keyfiyetten uzaklaştırılmasıdır. Uzlaşma Komisyonu bir tarifeyi değerlendirirken şu üç unsuru dikkate almak ZORUNDADIR:
Mevcut Maliyetler.
Ortalama Kâr Marjları.
Orta Vadeli Programda (OVP) Yer Alan Enflasyon Hedefleri.
Av. Süleyman Aygül Yorumu: "Bu madde devrim niteliğindedir. Artık esnaf odaları zam talep ederken sadece 'maliyetim arttı' diyemeyecek; talep edilen zammın, devletin açıkladığı gelecek yılki enflasyon hedefiyle uyumlu olup olmadığına bakılacaktır. Bu da fahiş fiyat artışlarını frenleyecek bir mekanizmadır."
IV. Komisyon Kararı Kesindir, Ancak Yargı Yolu Açıktır
Talep edilen tarife, ancak Komisyonun nihai kararından sonra yürürlüğe girebilir. Komisyon kararına karşı ilgililer, yazılı bildirimden itibaren 10 gün içinde ticari davaları görmeye yetkili mahkemeye itiraz edebilirler. Mahkemenin kararı kesindir.
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
1. Esnaf odası istediği gibi zam yapabilir mi? Hayır. Yeni düzenleme ile Bakanlık görüşü, Valilik itirazı ve en önemlisi "Enflasyon Hedefleri" kriteri getirilmiştir. Komisyonda Defterdarlık ve Ticaret İl Müdürlüğü'nün de olması denetimi sıkılaştırmıştır.
2. OVP Enflasyon Hedefi nedir, beni neden ilgilendiriyor? Orta Vadeli Program (OVP), devletin 3 yıllık ekonomi yol haritasıdır. Kanun diyor ki; "Senin yapacağın zam, devletin düşürmeyi hedeflediği enflasyon oranını sabote etmemeli." Yani geçmiş enflasyona göre değil, hedeflenen enflasyona göre fiyat belirleme dönemi başlıyor.
3. Komisyonda oylar eşit çıkarsa ne olur? Eskiden kilitlenme olabiliyordu. Şimdi oylar eşit çıkarsa, Komisyon Başkanı olan Mülki İdare Amirinin (Vali/Kaymakam) verdiği oy tarafı kazanmış sayılır. Yani son sözü devlet söyler.
4. Gaziosmanpaşa'daki berber tarifesi nasıl belirlenecek? İlgili oda tarifeyi hazırlar, birliğe sunar. Birlik onaylarsa Valiliğe gider. Valilik veya Bakanlık "bu fiyat çok yüksek" derse, yukarıda sayılan üyelerden oluşan komisyon toplanır ve OVP hedeflerine göre son fiyatı belirler.
Kaynakça
5362 Sayılı Esnaf ve Sanatkârlar Meslek Kuruluşları Kanunu (Değişik Madde 62).
Yargı Paketi (Genel Kurulda Kabul Edilen Metin - Sayfa 34-35).
