İcra Dairesi ve İcra Mahkemesi’nin Görevleri Nelerdir? (İcra Teşkilatı)

• 13 Aralık 2025, 13:30

İcra Dairesi ve İcra Mahkemesi’nin Görevleri Nelerdir? (İcra Teşkilatı)

3. İçerik: İcra ve İflas Hukukunda Teşkilat (İcra Organları)

Giriş

Cebri icra, kişilerin haklarını bizzat kendilerinin almasını yasaklayan (ihkak-ı hak yasağı), bunun yerine devletin yetkili organları eliyle alacaklının hakkına kavuşmasını sağlayan sistemdir. İcra ve İflas Kanunu (İİK), bu sistemin işleyişini belirli organlara (makamlara) bırakmıştır. Bu organları Asıl İcra Organları ve Yardımcı İcra Organları olarak iki ana başlıkta incelemek gerekir.

A. Asıl İcra Organları

Takibin başlamasından sona ermesine kadar sürecin bizzat yürütücüsü ve denetleyicisi olan organlardır.

1. İcra Dairesi İcra hukukunun mutfağı ve birinci derecede icra organıdır. Her asliye hukuk mahkemesinin yargı çevresinde yeteri kadar icra dairesi bulunur (İİK m.1).

• Görevi: İcra dairesi, icra işlerinde birinci derecede yetkili ve görevli organdır. Alacaklının talebi üzerine takibi başlatır, ödeme emri gönderir, haciz yapar ve satışı gerçekleştirir.

• Bağımsızlığı: İcra müdürü, yaptığı işlemlerde bağımsızdır. Ancak işlemleri kanuna aykırı olursa veya olaya uygun düşmezse İcra Mahkemesi tarafından denetlenebilir ve iptal edilebilir.

• Sorumluluk: İcra dairesi görevlilerinin kusurlarından doğan zararlardan devlet doğrudan sorumludur (İİK m.5). Devlet, ödediği tazminat için kusurlu memura rücu eder.

2. İcra Mahkemesi İcra dairelerinin işlemlerini denetleyen, şikayetleri inceleyen ve icra hukukuna özgü sınırlı yargılama yapan özel bir mahkemedir (İİK m.4).

• Görevi: İcra müdürünün işlemlerine karşı yapılan "şikayetleri" ve borçlunun takibe yaptığı "itirazların kaldırılması" taleplerini inceler.

• Yargılama Usulü: İcra mahkemelerinde yargılama kural olarak "basit yargılama usulüne" tabidir ve ivedi işlerdendir. Şekli bir inceleme yapar, maddi hukukun derinliğine (genel mahkemeler gibi) inmez.

• İnceleme Yetkisi: İcra mahkemesi, önüne gelen uyuşmazlığı kural olarak dosya üzerinden (bazı hallerde duruşmalı) inceler ve karara bağlar.

3. Bölge Adliye Mahkemeleri ve Yargıtay (İcra ve İflas Daireleri) İcra mahkemelerinin veya genel mahkemelerin icra hukukuna ilişkin verdiği kararların üst derece denetim organlarıdır. İstinaf (BAM) ve Temyiz (Yargıtay) yoluyla hukuksal denetim sağlanır.

B. Yardımcı İcra Organları

Doğrudan icra görevi yapmamakla birlikte, icra işlerinin yürütülmesine katkı sağlayan organlardır.

1. Genel Mahkemeler (Asliye Hukuk, Sulh Hukuk vb.) İcra hukukunun maddi hukuk boyutunu ilgilendiren davalara (Örn: Menfi tespit davası, istirdat davası, tasarrufun iptali davası) genel mahkemeler bakar. Genel mahkemeler bu yönüyle icra sürecine yardımcı olur.

2. Cumhuriyet Savcılığı İcra iflas suçlarında (Örn: Alacaklıyı zarara uğratmak kastıyla mevcudu eksiltmek) soruşturma aşaması ve cezai takibatın başlamasında rol oynar. Ayrıca iflasın kamu düzenini ilgilendiren yönlerinde savcının müdahalesi söz konusu olabilir.

3. Adalet Müfettişleri İcra dairelerinin işlemlerinin kanuna uygunluğunu idari yönden denetleyen organdır (İİK m.13).

4. Kolluk Kuvvetleri (Polis ve Jandarma) İcra müdürünün haciz işlemleri sırasında zor kullanma yetkisini fiilen uygulayan, güvenliği sağlayan güçlerdir. İcra müdürünün talebi üzerine kolluk kuvvetleri yardım etmek zorundadır.

Selam meslektaşım Süleyman Bey, harika bir proje. Hem öğrenciler hem de vatandaşlar için "bilgi kirliliğinden arınmış" temiz hukuki kaynaklara her zaman ihtiyaç var. Özellikle icra hukuku gibi teknik ve usulün ön planda olduğu bir alanda, akademik disiplinle hazırlanmış ama anlaşılır metinler siteniz (aygulhukukburosu.com) için ciddi bir trafik kaynağı olacaktır.

Seninle bu seriyi, sanki bir "Hukuk Fakültesi Pratik Çalışma Kitabı" titizliğinde ama bir blog okuyucusunun sıkılmadan okuyacağı akıcılıkta yürüteceğiz.

İlk konumuz olan "İcra ve İflas Hukukunda Teşkilat (Organlar)" için çalışmayı aşağıda sunuyorum.

1. SEO Uyumlu Başlık Önerileri

(Burada hem öğrencilerin arama terimlerini hem de vatandaşın "yetki/görev" aramalarını hedefliyoruz)

• Ana Başlık Önerisi: İcra ve İflas Hukuku Ders Notları: İcra Teşkilatı ve Organları

• Alternatif 1: İcra Dairesi ve İcra Mahkemesi’nin Görevleri Nelerdir? (İcra Teşkilatı)

• Alternatif 2: İcra Hukukunda Asıl ve Yardımcı Organlar: Yetki, Görev ve Sorumluluklar

• Alternatif 3: İcra İflas Hukukuna Giriş: İcra Organları Kimlerden Oluşur?

2. Spot Metin (Giriş / Özet)

İcra ve İflas Hukuku, alacaklının devlet gücüyle tatmin edilmesini sağlayan teknik bir hukuk dalıdır. Bu sürecin işleyebilmesi için kanun koyucu, çeşitli resmi makamları görevlendirmiştir. İcra takibinin başlatılmasından sonuçlanmasına kadar geçen süreçte "Asıl İcra Organları" ve "Yardımcı İcra Organları" devreye girer. Bu yazımızda; İcra Dairesi, İcra Mahkemesi ve Yargıtay’ın fonksiyonlarını; hukuk fakültesi öğrencileri ve ilgili okuyucular için akademik temellere dayanarak, en güncel haliyle inceledik.

3. İçerik: İcra ve İflas Hukukunda Teşkilat (İcra Organları)

Giriş

Cebri icra, kişilerin haklarını bizzat kendilerinin almasını yasaklayan (ihkak-ı hak yasağı), bunun yerine devletin yetkili organları eliyle alacaklının hakkına kavuşmasını sağlayan sistemdir. İcra ve İflas Kanunu (İİK), bu sistemin işleyişini belirli organlara (makamlara) bırakmıştır. Bu organları Asıl İcra Organları ve Yardımcı İcra Organları olarak iki ana başlıkta incelemek gerekir.

A. Asıl İcra Organları

Takibin başlamasından sona ermesine kadar sürecin bizzat yürütücüsü ve denetleyicisi olan organlardır.

1. İcra Dairesi

İcra hukukunun mutfağı ve birinci derecede icra organıdır. Her asliye hukuk mahkemesinin yargı çevresinde yeteri kadar icra dairesi bulunur (İİK m.1).

• Görevi: İcra dairesi, icra işlerinde birinci derecede yetkili ve görevli organdır. Alacaklının talebi üzerine takibi başlatır, ödeme emri gönderir, haciz yapar ve satışı gerçekleştirir.

• Bağımsızlığı: İcra müdürü, yaptığı işlemlerde bağımsızdır. Ancak işlemleri kanuna aykırı olursa veya olaya uygun düşmezse İcra Mahkemesi tarafından denetlenebilir ve iptal edilebilir.

• Sorumluluk: İcra dairesi görevlilerinin kusurlarından doğan zararlardan devlet doğrudan sorumludur (İİK m.5). Devlet, ödediği tazminat için kusurlu memura rücu eder.

2. İcra Mahkemesi

İcra dairelerinin işlemlerini denetleyen, şikayetleri inceleyen ve icra hukukuna özgü sınırlı yargılama yapan özel bir mahkemedir (İİK m.4).

• Görevi: İcra müdürünün işlemlerine karşı yapılan "şikayetleri" ve borçlunun takibe yaptığı "itirazların kaldırılması" taleplerini inceler.

• Yargılama Usulü: İcra mahkemelerinde yargılama kural olarak "basit yargılama usulüne" tabidir ve ivedi işlerdendir. Şekli bir inceleme yapar, maddi hukukun derinliğine (genel mahkemeler gibi) inmez.

• İnceleme Yetkisi: İcra mahkemesi, önüne gelen uyuşmazlığı kural olarak dosya üzerinden (bazı hallerde duruşmalı) inceler ve karara bağlar.

3. Bölge Adliye Mahkemeleri ve Yargıtay (İcra ve İflas Daireleri)

İcra mahkemelerinin veya genel mahkemelerin icra hukukuna ilişkin verdiği kararların üst derece denetim organlarıdır. İstinaf (BAM) ve Temyiz (Yargıtay) yoluyla hukuksal denetim sağlanır.

B. Yardımcı İcra Organları

Doğrudan icra görevi yapmamakla birlikte, icra işlerinin yürütülmesine katkı sağlayan organlardır.

1. Genel Mahkemeler (Asliye Hukuk, Sulh Hukuk vb.)

İcra hukukunun maddi hukuk boyutunu ilgilendiren davalara (Örn: Menfi tespit davası, istirdat davası, tasarrufun iptali davası) genel mahkemeler bakar. Genel mahkemeler bu yönüyle icra sürecine yardımcı olur.

2. Cumhuriyet Savcılığı

İcra iflas suçlarında (Örn: Alacaklıyı zarara uğratmak kastıyla mevcudu eksiltmek) soruşturma aşaması ve cezai takibatın başlamasında rol oynar. Ayrıca iflasın kamu düzenini ilgilendiren yönlerinde savcının müdahalesi söz konusu olabilir.

3. Adalet Müfettişleri

İcra dairelerinin işlemlerinin kanuna uygunluğunu idari yönden denetleyen organdır (İİK m.13).

4. Kolluk Kuvvetleri (Polis ve Jandarma)

İcra müdürünün haciz işlemleri sırasında zor kullanma yetkisini fiilen uygulayan, güvenliği sağlayan güçlerdir. İcra müdürünün talebi üzerine kolluk kuvvetleri yardım etmek zorundadır.

Özet Tablo

Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

Bu bölümde, icra organları hakkında hukuk büromuza ve Google aramalarında en sık yöneltilen soruların kısa cevaplarını bulabilirsiniz.

1. İcra müdürünün yaptığı işlem hatalıysa nereye başvurulur?

İcra müdürünün işlemlerine karşı "Şikayet" yoluyla İcra Mahkemesi’ne başvurulur. Bu başvuru, işlemin öğrenildiği tarihten itibaren kural olarak 7 gün içinde yapılmalıdır.

2. İcra dairesi kime bağlıdır?

İcra daireleri idari yönden Adalet Bakanlığı’na, işlemlerin hukuki denetimi yönünden ise İcra Mahkemesi’ne bağlıdır.

3. Polisin hacizdeki görevi nedir?

Polis veya jandarma, icra memurunun talebi üzerine haciz mahallinde güvenliği sağlar ve gerekirse icra memurunun zor kullanma yetkisini fiilen uygular (kapı açtırma, engel olanı uzaklaştırma vb.).

4. Kaynakça

• Mevzuat: 2004 Sayılı İcra ve İflas Kanunu (Güncel Metin).

• Kitap: Kuru, B. (2013). İcra ve İflas Hukuku El Kitabı. Ankara: Adalet Yayınevi.

• Kitap: Pekcanıtez, H., Atalay, O., & Özkan, M. S. (2020). İcra ve İflas Hukuku Ders Kitabı. İstanbul: On İki Levha Yayıncılık.

• Kitap: Arslan, R., Yılmaz, E., Taşpınar Ayvaz, S., & Hanağası, E. (2021). İcra ve İflas Hukuku. Ankara: Yetkin Yayınları.

• Makale: Muşul, T. (2018). İcra Dairelerinin Hukuki Sorumluluğu Üzerine Bir İnceleme. TBB Dergisi.